Aktualne rekomendacje kliniczne oraz miejsce produktów liofilizowanych

Cukrzyca typu 2 jest chorobą metaboliczną związaną z insulinoopornością i zaburzoną regulacją glikemii. Dietoterapia stanowi podstawę leczenia – równolegle z farmakoterapią i aktywnością fizyczną.

Jednym z najczęstszych mitów funkcjonujących wśród pacjentów jest przekonanie, że „przy cukrzycy nie wolno jeść owoców”. Aktualne wytyczne towarzystw diabetologicznych nie potwierdzają tej tezy. Kluczowe znaczenie ma rodzaj produktu, porcja oraz kontekst metaboliczny posiłku, a nie sama obecność naturalnych cukrów.

Poniższy artykuł przedstawia przegląd warzyw i owoców dozwolonych w cukrzycy typu 2 oraz analizuje, czy ich forma liofilizowana jest bezpieczna.

1. Warzywa w cukrzycy typu 2 – fundament terapii żywieniowej

Warzywa nieskrobiowe (zalecane bez ograniczeń ilościowych w ramach rozsądku energetycznego)

Przykłady:

• brokuł
• kalafior
• cukinia
• szpinak
• ogórek
• bakłażan

Dlaczego są bezpieczne?

• bardzo niski indeks glikemiczny (IG < 15–20)
• wysoka zawartość błonnika (szczególnie nierozpuszczalnego)
• niska gęstość energetyczna
• wysoki potencjał przeciwzapalny

Warzywa te powinny stanowić podstawę każdego głównego posiłku – minimum 400 g dziennie (zgodnie z rekomendacjami WHO dotyczącymi spożycia warzyw i owoców).

Warzywa o umiarkowanej zawartości węglowodanów (kontrolowana porcja)

Przykłady:

• marchew
• burak
• batat
• dynia

Mimo wyższego IG w formie rozgotowanej lub puree, ich ładunek glikemiczny (ŁG) w porcji 80–100 g jest umiarkowany. Zawierają bioaktywne związki (karotenoidy, betalainy), które wykazują działanie przeciwutleniające i wspierające śródbłonek naczyniowy.

Kluczowa zasada: unikać soków warzywnych pozbawionych błonnika.

2. Owoce w cukrzycy typu 2 – co mówią badania?

Aktualne wytyczne (m.in. ADA, EASD, PTD) wskazują, że umiarkowane spożycie całych owoców nie zwiększa ryzyka pogorszenia kontroli glikemii, a może wiązać się z niższym ryzykiem powikłań sercowo-naczyniowych.

Owoce o niskim indeksie glikemicznym (najbardziej rekomendowane)

Przykłady:

• borówki
• maliny
• truskawki
• jeżyny
• wiśnie

Charakterystyka:

• IG 25–40
• wysoka zawartość antocyjanów
• korzystny wpływ na wrażliwość insulinową
• niski ładunek glikemiczny w porcji 100–150 g

Badania wskazują, że polifenole obecne w owocach jagodowych mogą poprawiać funkcję śródbłonka i redukować stres oksydacyjny – co ma znaczenie w profilaktyce powikłań cukrzycowych.

Owoce umiarkowane (kontrolowana porcja)

Przykłady:

• jabłko
• gruszka
• kiwi
• śliwka

Zalecenia:

• spożywać w całości (nie w formie soku)
• 1 porcja = ok. 100–150 g
• najlepiej łączyć z białkiem lub tłuszczem (np. jogurt naturalny, orzechy), co obniża poposiłkową glikemię

3. Czy liofilizowane owoce i warzywa są dozwolone gdy mamy – cukrzyca typu 2?

Czym jest liofilizacja?

Liofilizacja to proces usuwania wody przez sublimację w niskiej temperaturze i pod obniżonym ciśnieniem.
Nie wymaga dodatku cukru ani konserwantów.

Wartość odżywcza (po przeliczeniu na suchą masę) pozostaje w dużej mierze zachowana, w tym zawartość błonnika i polifenoli.

Co zmienia się w kontekście glikemii?

Zmienia się gęstość produktu.

• 100 g świeżych truskawek zawiera ok. 90% wody
• 100 g truskawek liofilizowanych to równowartość nawet 1 kg świeżych owoców

Oznacza to większą koncentrację cukrów w przeliczeniu na gram produktu.

Bezpieczna porcja liofilizowanych owoców w cukrzycy typu 2

• 10–20 g liofilizatu owoców jagodowych
• jako dodatek do posiłku zawierającego białko i błonnik
• nie jako samodzielna przekąska w dużej ilości

Warunek: produkt musi być 100% owocem bez dodatku cukru. Johny Catch produkuje swoje liofilizowane owoce i warzywa bez powłok hydrofobowych, które mogą zawierać cukry oraz bez dodawania substancji słodzących oraz cukru.

Czy liofilizaty mają wyższy indeks glikemiczny?

Nie ma dowodów, aby sam proces liofilizacji podnosił IG produktu.
Jednak szybciej spożywane i rozdrobnione formy mogą powodować szybsze wchłanianie w porównaniu do świeżego owocu jedzonego wolniej i wymagającego gryzienia.

Dlatego kontrola porcji ma kluczowe znaczenie.